تاغهای مسیر نوق رفسنجان زیر تیغ قاچاقچیان/وقتی سپر سبز کویر، شبانه قربانی سودجویی میشود
نویسنده: مجتبی نقیزاده
به گزارش سازش خبر ؛ در دل کویر رفسنجان، جایی که بادهای داغ و شنهای روان هر روز در کمین زمینهای کشاورزی و جادهها هستند، درختی ایستاده که شاید کمتر کسی ارزش واقعی آن را بداند؛ تاغ. درختی که سالهاست بیادعا با ریشههای عمیق خود، شنهای روان را مهار کرده، از پیشروی بیابان جلوگیری کرده و امنیت زیستمحیطی منطقه را حفظ کرده است.
اما این روزها، بخشی از تاغزارهای مسیر نوق رفسنجان در سکوت شبانه با خطری جدی روبهرو هستند؛ قطع غیرمجاز و قاچاق چوب.
این گزارش، تلاشی دارد برای بررسی ابعاد این بحران؛ بحرانی که اگر امروز مهار نشود، فردا هزینههای سنگینی بر محیطزیست، کشاورزی و زندگی مردم منطقه تحمیل خواهد کرد.
تاغ؛ درختی که کویر را زنده نگه میدارد
تاغ از معدود گونههایی است که توانایی رشد در شرایط سخت بیابانی را دارد. این درخت با ریشههایی که تا چندین متر در خاک نفوذ میکنند، شنهای روان را تثبیت کرده و مانع حرکت تپههای شنی میشود.
در رفسنجان، بهویژه در محور نوق، تاغزارها تنها یک پوشش گیاهی نیستند؛ بلکه سدی طبیعی در برابر بیابانزایی، طوفانهای شن و فرسایش خاک به شمار میروند. بسیاری از کارشناسان منابع طبیعی معتقدند اگر این تاغزارها آسیب ببینند، نخستین قربانیان آن زمینهای کشاورزی، باغهای پسته و حتی جادههای منطقه خواهند بود.
قاچاق چوب؛ تجارتی که محیطزیست را قربانی میکند
بررسیها نشان میدهد افزایش قیمت زغال و چوب، انگیزه سودجویان برای قطع درختان تاغ را بیشتر کرده است. قاچاقچیان معمولاً در ساعات شب یا در مناطق کمرفتوآمد اقدام به قطع درختان کرده و چوبها را با خودروهای سبک یا نیمهسنگین به خارج از منطقه منتقل میکنند.
در سالهای اخیر نیز اداره منابع طبیعی رفسنجان از کشف خودروهای حامل چوب تاغ و تشکیل پروندههای قضایی برای متخلفان خبر داده است. این اقدامات نشان میدهد که پدیده قاچاق چوب، یک تهدید واقعی برای عرصههای طبیعی منطقه است.
چرا قاچاقچیان به سراغ تاغ میروند؟
چوب تاغ به دلیل استحکام و ارزش حرارتی بالا، برای تولید زغال و مصارف سوختی مورد توجه برخی سودجویان قرار دارد. در شرایطی که بازار زغال همچنان تقاضا دارد، هر درخت تاغ میتواند برای قاچاقچیان منبع درآمد باشد؛ اما همان درخت برای طبیعت، حاصل دهها سال رشد و بخشی از سرمایه ملی است.
کارشناسان تأکید میکنند که جایگزینی یک درخت تاغ بالغ، به سالها زمان نیاز دارد و خسارت ناشی از قطع آن بهسادگی جبران نمیشود.
پیامدهایی فراتر از قطع چند درخت
شاید در نگاه نخست، قطع چند اصله درخت اتفاق مهمی به نظر نرسد؛ اما در اکوسیستم شکننده کویر، حذف هر تاغ میتواند آغاز زنجیرهای از آسیبها باشد.
با کاهش تراکم تاغزارها، شنهای روان آزادتر حرکت میکنند، احتمال وقوع طوفانهای گردوغبار افزایش مییابد، فرسایش خاک تشدید میشود و امنیت جادهها و مزارع اطراف کاهش پیدا میکند. همچنین زیستگاه بسیاری از گونههای جانوری نیز دچار آسیب خواهد شد.
در نهایت، هزینه احیای عرصههای تخریبشده چندین برابر هزینه حفاظت از آنها خواهد بود.
چرا مقابله با قاچاق دشوار است؟
وسعت زیاد عرصههای طبیعی، کمبود نیرو و تجهیزات حفاظتی، تاریکی شب، تعدد مسیرهای فرعی و سود اقتصادی حاصل از فروش چوب، از جمله عواملی هستند که مقابله با قاچاقچیان را دشوار میکنند.
به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند حفاظت از تاغزارها تنها با گشتهای حفاظتی ممکن نیست و نیازمند مشارکت مردم، دهیاریها، شوراهای اسلامی، کشاورزان و دستگاه قضایی است.
نقش مردم در حفاظت از تاغزارها
تجربه نشان داده است که گزارشهای مردمی در بسیاری از پروندههای تخلفات منابع طبیعی نقش تعیینکنندهای داشته است. آشنایی مردم با ارزش تاغ، حساسیت نسبت به قطع درختان و اطلاعرسانی سریع درباره فعالیتهای مشکوک، میتواند از وقوع بسیاری از تخلفات جلوگیری کند.
در کنار آن، آموزش عمومی درباره اهمیت تاغزارها، استفاده از فناوریهای نوین برای پایش مناطق حساس و تشدید برخورد قانونی با قاچاقچیان نیز از راهکارهای مؤثر به شمار میرود.
مسئولیت دستگاههای اجرایی
حفاظت از تاغزارهای نوق تنها وظیفه اداره منابع طبیعی نیست. همکاری فرمانداری، بخشداری، نیروی انتظامی، دستگاه قضایی، دهیاریها و سازمانهای مردمنهاد میتواند اثربخشی اقدامات حفاظتی را افزایش دهد.
همچنین لازم است آمار مربوط به کشفیات، پروندههای قضایی، میزان خسارت و برنامههای احیای تاغزارها بهصورت شفاف در اختیار افکار عمومی قرار گیرد تا شهروندان از روند حفاظت از سرمایههای طبیعی منطقه آگاه باشند.
سخن پایانی
تاغزارهای نوق، میراثی هستند که طی دههها شکل گرفتهاند، اما نابودی آنها ممکن است تنها در چند شب اتفاق بیفتد. سود حاصل از فروش چند کامیون چوب، هرگز با خسارتی که به محیطزیست، کشاورزی و آینده رفسنجان وارد میشود، قابل مقایسه نیست.
اگر امروز برای حفاظت از این سرمایه طبیعی تصمیمی جدی گرفته نشود، فردا ممکن است برای جبران آن بسیار دیر باشد.تاغهای نوق فقط چند درخت نیستند؛ آنها سپر سبز رفسنجان در برابر بیاباناند. حفاظت از آنها، حفاظت از آینده این سرزمین است.
راهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از بریدن تاغ ها
- افزایش گشتهای شبانه در محور نوق و مناطق تاغزار.
- نصب دوربین در مسیرهای پرخطر و نقاط پرتردد.
- انتشار منظم آمار کشفیات و برخوردهای قضایی.
- اجرای طرحهای مشارکتی با دهیاریها و جوامع محلی.
- اختصاص بودجه برای احیا و توسعه تاغزارهای آسیبدیده از مسئولیت های شهرستان
تصاویر بریده شدن تاغ ها در دل ریگزارهای جاده نوق رفسنجان
